Natürmortta Malzeme: Peale Ve Meléndez’in Sofraları

Bir Sebze Resimde Nasıl Başrole Geçer?

Bir mutfakta malzemeler yapılacak yemeğin parçasıdır; bir natürmortta ise bakışın önüne yerleştirilir. Lahananın kıvrımı, patlıcanın parlak yüzeyi ve kesilmiş bir meyvenin açtığı renk alanı resmin düzenini kurabilir. Bu yazıda natürmortu, görünen nesnelerin birbirleriyle kurduğu ilişkiler üzerinden izliyoruz.

Metropolitan Museum of Art’ın yaklaşık 1820’lere tarihlediği James Peale tablosu, Still Life: Balsam Apple and Vegetables, bu karşılaşma için güçlü bir başlangıçtır. Tuval üzerine yağlıboya eserin koleksiyon numarası 39.52’dir. Müze, resimdeki sebzeleri tek tek tanımlar; bu adlar, gözün gördüğü biçimlerle mutfaktaki tanıdık kelimeleri buluşturur.

James Peale’in Sebzelerinde Yüzey Ve Işık

Peale’in resminde sebzeler açık renkli bir yüzey üzerinde birbirine yaklaşır. Büyük yeşil yapraklar arka tarafta yükselirken ön plandaki domatesler küçük ve parlak renk odakları oluşturur. Ortadaki koyu patlıcanın düzgün gövdesi, hemen yanındaki yaprakların girintili yüzeyinden ayrılır. Bu karşıtlık, aynı ışığın farklı yüzeylerde nasıl başka türlü göründüğünü izlemeye imkân verir.

Müzenin adlandırmasında bamya, iki farklı lahana görünümü, Hubbard kabağı, patlıcan, balsam apple, domates ve mor-kırmızı lahana vardır. Balsam apple adıyla tanımlanan sarı meyvenin açılmış kabuğu ve kırmızı taneleri, kompozisyonun ayrı bir odağıdır. Malzemelerin isimleri öğrenildikçe, benzer renklerin içindeki farklı bitkiler de belirginleşir.

Kesit, Görünmeyen Bir Yüzeyi Açar

Peale’in tablosundaki iki ayrıntı özellikle dikkat çeker: sol tarafta içi gösterilen lahana ile ön tarafta açılmış meyve. Biri sıkışmış yaprakları, diğeri iç boşluğu ve kırmızı taneleri görünür kılar. Bütün nesnenin siluetiyle içindeki düzen aynı resimde karşılaşır. Bu, tablodan hareketle yaptığımız bir kompozisyon okumasıdır.

Bir botanik portrede kesit belirli bir yapıyı açıklayabilir. Burada kesit, açıklığın ve rengin de parçasıdır: dıştaki yeşil, içerideki açık tonla; sarı kabuk, kırmızı tanelerle yan yana gelir. Aynı görünüşün hem malzeme hakkında bilgi vermesi hem resimde bir ritim kurması mümkündür. Resmin içindeki bu ilişkiler, malzemenin adından başlayıp bütünün görsel düzenine uzanan bir bakış kurar.

• Bitkinin yapısını tarihsel botanik portrelerde izle

Meléndez’de Öğün Bir Manzaraya Açılır

Luis Meléndez’in yaklaşık 1772 tarihli The Afternoon Meal (La Merienda) tablosunda ölçek değişir. Meyveler, ekmek ve kaplar açık hava manzarasının önüne yerleşir. Üzüm yığını yükselirken kesilmiş kavun öne açılır; sepetin üzerindeki beyaz örtü, ekmeklerin yuvarlak hacimleriyle yan yana durur. Resmin solundaki uzaklık, ön plandaki nesnelerin yakınlığını belirginleştirir.

Met, piknik sepetini eserin geleneksel adıyla ilişkilendirir; manzarayı ve büyük boyutu da Meléndez’in natürmortları içinde dikkat çekici bulur. Koleksiyon açıklaması yerel ürünlerle geleneksel mutfak kaplarını İspanyol kültürünün yüceltilmesiyle birlikte yorumlar. Bu tarihsel okumada sepet, mutfak kapları ve meyveler, açık hava öğününün kültürel sahnesini birlikte kurar.

İki Resmin Düzeni Hangi Ayrıntılarda Ayrılır?

Peale’in yüzeylere yaklaşan kompozisyonuyla Meléndez’in manzaraya açılan düzenini yan yana koyunca, benzer mutfak nesnelerinin farklı görme deneyimleri kurduğu anlaşılır. Birinde sebzelerin kabukları ve yaprakları dikkati toplar; diğerinde taş yüzeyden sepete, üzümlerden uzak gökyüzüne uzanan bir alan açılır.

Meléndez’in Prado’daki 1774 tarihli Bodegón con pepinos, tomates y recipientes tablosunun adı da malzemeyle kapları aynı başlıkta buluşturur. Prado bu eseri Prens Carlos için hazırlanmış kırk dört tuvallik seri içinde tanımlar. Üç eserin adları, düzenleri ve kültürel bağlamları, malzemeyi kimi zaman yakın bir yüzey, kimi zaman bir öğün, kimi zaman da kaplarla kurulmuş bir bütün olarak ele alır.

Resimden Sofraya Dönen Dikkat

Bu resimler, gastronominin görsel dünyasını yalnız servis edilmiş yemekle sınırlamadan düşünmemize yardım eder. Yaprak, kabuk, kap ve kumaş da o dünyanın parçalarıdır. Bir malzemeyi tanımak bazen adını öğrenmekle, bazen de yanındaki nesne yüzünden hangi ayrıntısının görünür olduğunu fark etmekle başlar.

Bugünün sofrasında bir biberin parlak kabuğu, kesildiğinde görünen boşluğu ve yanındaki acı sos şişesinin camı da böyle izlenebilir. Resimdeki yüzeylere ayırdığımız dikkat, burada malzemenin rengiyle kabın biçimi arasındaki ilişkiye yönelir. Bu, resimlerden bugünün sofrasına taşıdığımız bir görme biçimidir.

• Sofra nesnelerinin paylaşım içindeki yerini keşfet
• Tat betimlemesiyle estetik yargı arasındaki farkı düşün

• Kırmızının Ortak Dili: Biberden Renk Levhasına