Sos Şişesinin Tarihi: Camın Gövdesi, Kapağın Mantığı

Makineden Önce De Sos Şişesi Vardı

Metropolitan Museum of Art koleksiyonundaki 1860–1870 tarihli Amerikan biber sosu şişesi, kalıpta preslenmiş camdan yapılmıştır. Müze, yüzey desenini “ashburton” adıyla tanımlar; envanter numarası 46.140.155a, b’dir.

Bu nesne, sos şişesini 1904’te başlatmanın neden yanıltıcı olacağını gösterir. Desenli gövde, dar ağız ve ayrı kapak aynı elde taşınabilir nesnede birleşir. Biçimi okumak, onu kullanan kişinin nasıl tuttuğu ve döktüğü üzerine sorular açar; bu soruların yanıtı için kullanım kaydı ile nesnenin kendisini ayırmak gerekir.

Vidalı Ağız Ve Taçlı Kapak: İki Ayrı Çözüm

John L. Mason’ın 30 Kasım 1858 tarihli US 22,186 patenti, şişe ve kavanozların dişli boyunlarında iyileştirmeler tarif eder. Metin daha önceki vidalı kapak çalışmalarını da açıkça anar. Bu nedenle onu bütün vidalı kapakların başlangıcı olarak sunmak doğru olmaz.

William Painter’ın 2 Şubat 1892 tarihli US 468,226 patenti ise şişe kapatma aygıtına ilişkindir. Taçlı kapakta metalin şişe ağzı çevresine tutunması ile vidalı kapakta dişlerin birbirine geçmesi farklı kapatma mantıklarıdır. Bir tarih tablosundaki patent numarası, bu mekanizmaları ayrı ayrı inceleyebilmemizi sağlar.

Owens: Biçimi Tekrarlayan Makine

Michael J. Owens’ın cam biçimlendirme makinesine ilişkin US 766,768 patenti 13 Nisan 1903’te başvuruldu ve 2 Ağustos 1904’te verildi. Tarif edilen düzenek camı toplama, ön biçim oluşturma ve son biçime üfleme işlemlerini bir mekanizma içinde birleştirir.

Bu patent, otomasyonun belirli bir teknik kaydıdır; seri cam üretiminin tamamı için bir doğum belgesi değildir. Corning Museum of Glass’taki Owens makinesi ve ASME’nin mühendislik tarihi kaydı, çizimdeki sistemi maddi bir nesne ve mühendislik mirası olarak da izlemeyi sağlar.

Dökmek De Bir Tasarım Sorusudur

1868 tarihli US 74,869, biber serpme şişesi üzerine bir iyileştirmeyi; Frederick B. Thatcher’ın 1896 tarihli US 574,013 patenti ise biber sosu ve benzeri çeşniler için bir tıpayı tarif eder. “Biber” sözcüğünün kap adında görünmesi, katı baharat ile sıvı sosun aynı nesne olduğu anlamına gelmez: patentin kullanım açıklaması okunmalıdır.

Burada gündelik hareket önemlidir. Şişeden çıkacak miktarı yalnız içerik değil, ağız ve kapak düzeni de biçimlendirir. Bunun tarihini takip etmek, büyük makinenin yanına küçük bir deliği ve tıpayı da koymaktır.

Bir Kapağın Müzedeki İkinci Hayatı

MoMA’nın koleksiyonunda William Painter’ın 1892 tarihli taçlı kapağı 165.2005 numarasıyla yer alır. Müze bu nesneyi 2004 tarihli Humble Masterpieces sergisinin kurulum fotoğraflarında da tanımlar. Küçük bir kapak, gündelik tasarımın müze ölçeğinde düşünülmesine aracılık eder.

Bir acı sos şişesine böyle bakınca göz, biberi anlatan etiketten ağza, kapaktan gövdeye geçebilir. Her parça kullanımın başka bir anını düzenler. Şişenin tasarım dili yazısı bu biçimleri okur; buradaki patent ve koleksiyon kayıtları ise onların tarihini sorabilmek için somut dayanaklar verir.

• Şişenin tasarım dili: biçim, cam ve kimlik
• Biberden şişeye: zanaatin izini sürmek
• Etiketteki bilgi ve tarih

• Şişenin Sesini Oluşturan Hava Boşluğu