Şişenin Tasarım Dili: Biçim, Cam Ve Kimlik

Hangi Nesneye Bakıyoruz?

MoMA’nın koleksiyonundaki 1961 tarihli soya sosu kabı, Kenji Ekuan ve GK Design Group tasarımıdır. Müze kaydı, üretici bilgisinin yanında cam ve polistiren plastik malzemeyi de belirtir.

Bir koleksiyon kaydı tasarımcı, üretici ve malzemeyi aynı nesnenin çevresinde buluşturur. Böylece biçime bakarken onu meydana getiren farklı roller de okunabilir: çizgiyi oluşturan tasarım, nesneyi üreten kurum ve fiziksel malzeme.

Biçimde Hangi Kararlar Kayda Geçmiş?

M+ aynı tasarımı geniş taban, daralan boyun, saydam cam gövde ve kırmızı kapak üzerinden anlatır. Müze kaydı, şişenin ağız kısmındaki açıyı da tasarımın belirgin ayrıntılarından biri olarak ele alır.

Bu ayrıntılar, siluetin hem malzeme hem geometriyle kurulduğunu gösteren bir okuma sunar. Cam yüzey, kapağın rengi ve gövdenin çizgisi ayrı ayrı tanımlandığında, nesnenin görsel dili somut parçalara ayrılarak izlenebilir.

Bir Sos Kabının Tarihi Nasıl Okunur?

Bir müze etiketindeki tarih, önce hangi nesnenin anlatıldığını sormaya davet eder. Bir tasarımın ortaya çıkışı, koleksiyondaki tekil örneğin üretildiği dönem ve müzeye giriş kaydı aynı bilgi değildir. Sos kabına bu ayrımlarla bakmak, camın ve kapağın yanında nesnenin zaman içindeki kimliğini de açar.

Philadelphia Museum of Art’ın 1770–1771 tarihli Cruet Stand kaydı, tek çerçevede farklı kapları bir araya getirir: yağ ve sirke için iki cam şişe, biber ve baharatlar için delikli kapaklı iki kap, hardal için kapalı kapaklı bir kap. Burada tasarımın konusu, yalnız bir şişenin çizgisi değil, ayrı içeriklerin bir takım içindeki yerleşimidir.

Metropolitan Museum of Art’taki Lewis and Smith yapımı, yaklaşık 1805–1811 tarihli gümüş standın koleksiyon numarası 1983.441’dir. Müzenin önemli bir notu vardır: bugün standla birlikte görülen cam şişeler özgün değildir. Dolayısıyla aynı görüntüde bulunan parçalar için aynı tarih ve köken otomatik olarak kabul edilemez.

Bu ayrım modern bir nesnede de işe yarar. MoMA, Kenji Ekuan ve GK Design Group’un tasarladığı soya sosu kabını 1961 tarihiyle kaydeder; müzedeki nesnenin numarası 145.2005.1’dir. National Museum of Singapore ise aynı tasarımı taşıyan kendi şişesinin dönemini 1980’ler, koleksiyon numarasını 2018-00677 olarak verir. Tasarımın tarihiyle tekil örneğin dönemi, iki farklı soruya yanıt verir.

Kabın üreticisinin 27 Mart 2020 tarihli kendi anlatısı, tasarım hedefini tabak veya fincan gibi sofranın eşyalarından sayılacak bir kap yapmak olarak açıklar. Bu, üreticinin kendi niyet kaydıdır. Burada bir araya getirilen müze nesneleriyle birlikte okunduğunda, kapla içerik arasındaki ilişkinin yanı sıra kabın sofrada nasıl bir eşya olarak düşünüldüğünü sormaya da alan açar.

Bu örnekler arasında kesintisiz bir gelişim zinciri kurmak gerekmez. Bir stand, ayrı kapları çevresinde toplar; tek şişe ise kendi gövdesini, kapağını ve işaretlerini aynı nesnede taşır. Bunları yan yana koymak bu yazının karşılaştırmasıdır. Tarihsel bir etkilenme hattı veya Biberify şişesinin kökeni hakkında bir sonuç değildir.

Bir şişeye geri döndüğümüzde bakılacak ayrıntılar da belirginleşir: gövde hangi biçimi taşır, kapak nasıl bir üst sınır kurar, etiket nesneyi hangi adla tanıtır? Bu soruların yanına bir de kaydın tarihini ve o tarihin neyi anlattığını eklemek, tasarım portresini daha açık kılar.

• Etiketteki bilgi alanlarını ve tarih ifadelerini oku

Cam Ve Kapak: Seri Üretimin İzleri

Camın biçimlendirilmesiyle kapağın kapanışı farklı belgelerde izlenebilir. Michael J. Owens’ın cam biçimlendirme makinesi US 766,768 numarasıyla 2 Ağustos 1904’te patentlendi. John L. Mason’ın US 22,186 numaralı, 30 Kasım 1858 tarihli patenti şişe ve kavanoz boynundaki vida yapısına ilişkin iyileştirmeleri anlatır. William Painter’ın 2 Şubat 1892 tarihli US 468,226 patenti ise şişe sızdırmazlık düzeneğini kaydeder. Bu belgeler, şişenin farklı parçalarına yönelen somut tasarım çözümleridir.

MoMA’nın 2004 tarihli Humble Masterpieces sergisi gündelik nesneleri tasarım tarihinin içinde gösterdi. Painter’ın taçlı kapağı müzenin koleksiyonunda 165.2005, bu yazının incelediği 1961 tarihli soya sosu kabı 145.2005.1 numarasıyla kayıtlıdır.

• Sos Şişesinin Tarihi: Camın Gövdesi, Kapağın Mantığı

Etiket Bu Bütüne Ne Ekler?

Etiketin üst kenarıyla omuz çizgisi, yazının yönüyle gövdenin ekseni ve kapakla renk alanları arasındaki ilişki birlikte okunabilir. Ön görünüş grafik düzeni; yan görünüş hacmi; üst görünüş ise kapağın geometrisini öne çıkarır.

Bu üç görünüşü aynı nesne için bir araya getirmek, şişeyi tasarımın farklı ölçeklerinde okumaya imkân verir. Bir acı sos şişesinde de biberi anlatan sözcükle camın konturu, aynı nesnenin farklı katmanlarıdır. Bir harfin yerleşiminden gövdenin bütününe uzanan dikkat, sofranın gündelik nesnesini ayrıntılarıyla tanıtır.

• Bir Şişenin Ağzı Döküşü Nasıl Düşündürür?

• Şişenin İçindeki Boşluğun Akustik Biçimi